اولین صفحه ی ضبط شده از بانو ملوک ضرابی

اولین صفحه ی ضبط شده از بانو ملوک ضرابی

نویسنده: محمدرضا شرایلی

ملوک خانم کاشانی(ضرابی به خاطر اینکه ضرب گیر بود)، یکی از مشهورترین خوانندگان زن در موسیقی ایران است که محدوده ی زمانی فعالیت هنری اش از اواخر دوره ی قاجار تا پس از انقلاب اسلامی (در محافل خصوصی) را شامل می شود. وی را می توان به جرات پرکار ترین خواننده ی زن در صفحات گرامافون ۷۸ دور (صفحات سنگی) دانست.

او که از شاگردان اقبال السلطان (همسایه ی اقبال) و حاجی خان عین الدوله ای بود نقش مهمی در رواج تصنیف و فرم های مردم پسند موسیقی ایران در دوره ی پهلوی اول دارد. ملوک ضرابی علاوه بر خوانندگی آواز و تصنیف و اجرای کنسرت، به نقش آفرینی در تاترهای موزیکال و اپرت های مشهور دهه اول قرن حاضر شمسی (بیشتر با همکاری جامعه ی باربد و شادروان اسماعیل مهرتاش) پرداخت.

محدوده ی زمانی آثار ضبط شده از ملوک خانم بر روی صفحات ۷۸ دور از آغاز نسل دوم این صفحات (اولین سری ضبط پس از جنگ جهانی اول در ایران – ۱۳۰۵ ه ش) تا سال ۱۳۳۸ شمسی(آخرین نسل صفحات ۷۸ دور) را در بر می گیرد. البته به موازات آن شرکت در برنامه های رادیو (۱۳۱۹ تا ۱۳۵۷) و سایر برنامه های هنری نیز در کارنامه ی او قرار دارد. همچنین آثاری نیز از ترانه های رادیویی وی بر روی صفحات گرامافون ریزشیار ۴۵ دور در سال های ۱۳۴۰ تا ۱۳۵۰ ضبط و تولید شده است.

صفحه ای که در این شماره به آن پرداخته می شود، اولین اثر ضبط شده از این بانوی هنرمند است که در اوایل سال ۱۳۰۵ شمسی در تهران توسط کمپانی هیز مَستِرز وُیس (His Master`s Voice) با صدابرداری “مارکوس جوزف کالهرست الکساندر” ضبط شده و به یادگار مانده است. این صفحه با شماره ی قالب BT2632-3 و شماره صفحه ی AX356 شامل ساخته ای بر روی پیش درآمد مشهور همایون اثر رکنی است با نام “عاشقم من” که در آن سال ها به صورت تصنیف در آمده بود. مطلع شعر آن چنین است : ” عاشقم من، عاشقم، منعم مکنید، دردم برسید”  . همراهان وی در اجرای این اثر مرتضی خان نی داوود (تار) و موسی خان نی داوود(ویولن) هستند.

                                                با همکاری آرشیو موزه ی موسیقی ایران