ستاره ی خاور

 نویسنده: سهیلا درستکار
صحبت از بانوی آواز عرب است. هم او که به ستاره ی خاورمشهوربود. کسی که در آخرین کنسرتش به سال ۱۹۷۳ در قصر نیل مصر،  به روی صحنه آمد و جمعیت هیجان زده، مدت نیم ساعت برایش کف زدند و وی با وجودی که آثار بیماری لاعلاج، به شدت ضعیفش کرده بود، دراین کنسرت بیش از پیش درخشید. او تنها پیش درآمد اولین آهنگش را به نام “شب را دوست داشته باش”، به تقاضای جمعیت، دوبار خواند. هنگامی که اولین بیت این آهنگ که وی بعد از ۴۵ دقیقه با تحریرهای متنوع، آن را به پایان رساند، آهنگساز قطعه، که رهبری ارکستر را نیز به عهده داشت، با هیجان چنین گفت : به خداوند قسم که در دنیا چیزی زیباتر از این نیست.
ستاره ی خاور (کوکب الشرق) و بانوی آواز عرب، شهرت ام کلثوم بود. وی که فرزند « ابراهیم البلتاجی »، امام وموذن روستا بود، در۳۰ دسامبر۱۸۹۶ ( ۱۹۰۴ قمری ) در روستای « طمای الزهایره » واقع در شمال قاهره ی مصر، دیده به جهان گشود. او از کودکی سروده‌های  پدرش را از بر می کرد و در۱۰ سالگی به خواندن برای مردم، درخانه ی بزرگ روستا  پرداخت. ام کلثوم دوازده ساله، همراه  پدردرروستاها می‌گشت و از آنجایی که به عنوان  یک دختر، نمی‌توانست در جشن های مذهبی‌ ظاهرگردد، پدر او‌را همانند برادرش، لباس پسرانه می‌‌پوشاند وهمراه  خود به این گونه جشن ها می‌برد. وظیفه ی ام کلثوم، خواندن تواشیح دینی و اشعارعارفانه بود. صوت بهشتی‌ِ ام کلثوم، توسط اساتید فن، همچون ابوالعلامحمد و شیخ زکریا احمد، شناسایی شد.
ام کلثوم ، در سال ۱۹۳۲ روستا را ترک و راهی‌ قاهره شد تا با شیخ ابوالعلا، یکی‌ از موسیقی دانان معروف آن زمان مصر و دوست پدرش، دیدارکند. از همین زمان، شروع به خواندن کرد و ترانه‌های بسیاری ازخود به جای گذاشت. او برخی‌ از شعر‌ها را بدون موسیقی‌ می خواند وبه همین دلیل درمیان صدای زنان، چهره ی شناخته شده ای گشت.
تاسیس رادیو در سال های دهه ی ۱۹۲۰ باعث شهرت ام کلثوم وموفقیت او در دنیای عرب زبان گردید. هنگامی که در سال ۱۹۳۴ رادیو مصر شروع بکار نمود، وی اولین خواننده ی زن عرب بود که به صحنه رفت. یک سال پس از رفتن به قاهره، با احمد رامی شاعر، احمد صبری هنرمند دندان پزشک، کبریِ آهنگساز که حداقل  ۱۴ قطعه ی موسیقی‌ برایش ساخت و محمد القصبهی که عود نواز چیره دستی‌ بود، آشنا شد. اولین برنامه ی ام کلثوم به همراهی عودِ القسبی، قانونِ محمد العقاد و کمانچه ی سامی الشوا اجرا شد.
ام کلثوم، این اسطوره ی جهان عرب، که درکنار جمال الناصر، از مهم ترین سمبل‌های ناسیونالیسم عربی‌ شناخته می شد، بخشی از شهرت خود را مدیون خواندن اشعار عمرخیام است. تا به حال، ترجمه‌های زیادی از رباعیات خیام به زبان عربی‌ صورت گرفته، که معروف ترین این ترجمه ها، اثراحمد رامی شاعر و مترجم  توان مند مصری است، که در سال ۱۹۳۲ به رشته ی نگارش درآمد و آوازه خوان شهیر و محبوب عرب، از روی  این ترجمه، در دهه ی ۴۰ میلادی، آواز دلنشینی درمقام راست اجرا نموده است که یکی‌ از قله‌های موفقیت هنری او محسوب می شود. نام این آواز زیبا ” رباعیات الخیام ” می‌باشد.
دوران خوانندگی‌‌ ام کلثوم از سیزده سالگی تا هفتادوسه‌ سالگی وی ادامه یافت. شصت سال تمام، خوانندگی‌‌ که در نوع خود درجهان بی نظیربوده وهست.
این دخترروستایی و یکی‌ از نوادر دنیای هنر، درطول دوران خوانندگی‌‌ خود به ثروتی هنگفت دست یافت. اما آنچه او را نزد عرب زبانان محبوب گردانید، این بود که وی با آواز خود، اشعار غنی زبان عربی‌ را به میان مردم عادی آورد و به آنها شناساند.
سرانجام نابغه ی آواز عرب و ستاره ی شرق ( کوکب الشرق )، در ۳ فوریه ی  ۱۹۷۵ بعد از یک بیماری طولانی درقاهره در گذشت. رادیو مصر، با گذشت بیش از۳۰ سال از درگذشت این نابغه ی آواز، همچنان هر روز غروب ، راس ساعت های ۵ و ۹ بعدازظهر، به مدت دو ساعت، ترانه‌های ام کلثوم را برای علاقمندانش پخش می‌کند.