یکی از اولین ها

نویسنده: نیکو یوسفی

“امروز من در مقام رهبر ارکستر، یکی از شادترین افراد دنیا هستم. رهبر ارکستر برای ساختن موسیقی، با موزیسین های زیادی همکاری می کند و در لذت بردن از موسیقی با شنوندگان، شریک می شود. شغل بسیار سخت و در عین حال لذت بخشی ست. به عنوان اولین زن رهبر ارکستر چینی، از این که بدون هیچ نوع تبعیض جنسیتی، تحسین شده و مورد تشویق قرار گرفته ام، باید از مردم و کشورم تشکر کنم.”

این پیامی بود که رهبر ارکستر۸۰ ساله ی چینی در حین کنسرت سال پیش خود و در بزرگداشت ۶۰ سال تدریس و فعالیت حرفه ای خود به شنوندگانش منتقل کرد. این بزرگداشت که به همت ۱۱ نفر از بهترین شاگردانش چون “یو فنگ” و “چن زوهانگ” که خود از شناخته شده ترین رهبران ارکستر چین هستند برگزار شد، قدردانی از شخصی بود که تاریخ کشورش بخشی از شناخت موسیقایی اش را مدیون وی است. زنی که پس از نیم دهه فعالیت حرفه ای و موفق، با جدیتی مثال زدنی دست به تاسیس بزرگ ترین ارکستر غیردولتی چین و یکی از موفق ترین و معتبرترین ارکسترهای جهان زد.
وی که پس از پشت سر گذاشتن سرطان روده ی بزرگ هنوز فعالیت می کند، از معدود زنان موفقی ست که با پشتکار فراوان به جنگ مشکلات رفته و هیچ مانعی نتوانسته سد راه فعالیت اش شود. هنگامی که در ۱۹۹۷ یعنی شش سال پس از بازنشستگی اش، در اندیشه ی تاسیس “ارکستر فیلارمونیک شهر ژیامن” بود، به تشخیص پزشک معالجش، سرطان روده داشت.
او می گوید: “صبح روزی که دکتر مرا برای معالجه به بیمارستان فراخوانده بود، در خانه ماندم تا متن سخنرانی ام را برای افتتاح  ارکستر آماده کنم.”
ژنگ با بیماری چنان به آرامی و مدارا برخورد کرد که تنها هنگامی که چهار ماه بیشتر از عمل جراحی، شیمی درمانی و پرتو درمانی اش نگذشته بود، در ۶۸ سالگی باز بر صحنه ایستاد و دستانش ارکستر را به خلق موسیقی جدیدی دعوت کرد. روزانه ۵ ساعت تمرین با نوازندگان و اجرای برنامه در جمعه ی هر هفته، وعده ای بود که ژنگ داده بود و آن را محقق کرد.
“من در کارم استقامت خواهم کرد. زیرا در سایه ی تلاش ها و سخنرانی هایم، شاهد رشد چشم گیر موسیقی در بین مردم بودم. این که در سال ۲۰۰۶ با رای اکثریت مردم، این ارکستر به عنوان یکی از ۱۰ حرکت فرهنگی کشور انتخاب شد، مرا به یاد زمانی انداخت که علی رغم نظرات منفی بسیاری که در مورد راه اندازی این ارکستر شنیدم، به تحقق این ایده اصرار ورزیدم و اینک بازتاب زحماتم را به خوبی می بینم. این که پس از گذشت تنها ۷ سال، مردم اذعان می کنند که این ارکستر تبدیل به بخشی ضروری از حیات فرهنگی شهر ژیامن شده، بازتاب تمام زحماتی ست که کشیده ام.”
نگاهی به زندگی این بانوی موفق، نشان می دهد که سن و سال، بیماری و مشکلات کوچک و بزرگ زندگی نتوانسته سد راه او در حرکت به سوی هدفش یعنی معرفی و ترویج موسیقی کلاسیک بین توده های مردم و نه صرفا شنوندگان حرفه ای شود.
ژنگ ژیائویینگ در خانواده ای روشن فکر به دنیا آمد. آموزش پیانو را از مادر فرا گرفت، هنگامی که تنها ۶ سال داشت. او که دانش آموز مستعد و بسیار خوبی بود، برای ادامه ی تحصیل، رشته ی پزشکی و دانشگاه Peking Union Medical College که معتبرترین ها بود را برگزید.
اما در خلال جنگ جهانی با ترک دانشگاه، تحت تاثیر ایده های دیگری قرار گرفت که در زندگی اش نقش مهمی را بازی کردند. خودش می گوید: “من عضو رسمی حزب کمونیست نیستم. اما برای محقق کردن ایده های خود به آن ها پیوستم. به عنوان مثال با تشکیل یک گروه کر، قطعات فولکلوری را توسط ارتش چین اجرا کردم…”
زمستان ۱۹۴۸ بود و ژنگ نوزده ساله با ترک خانه و دانشگاه، به گروه فرهنگی منطقه ی آزاد پیوست. همین زمان بود که با رهبری ارکستر آشنا شد. شاید خودش هم در آن زمان گمان نمی کرد که مادام العمر به این رشته خواهد پرداخت.
او در سال ۱۹۴۸ بر خلاف خواست و نظر والدینش تحصیل در رشته ی پزشکی را رها کرد، در ۱۹۵۲ به مدرسه ی عالی موسیقی چین رفت و بعدها برای ادامه ی تحصیلات در کنسرواتوار چایکوفسکی به مسکو سفر کرد و در پایان تحصیل، اولین اجرای خود را در تاتر کرملین با رهبری یک اپرا با موفقیت به انجام رساند.
سه سال پس از بازگشت ژنگ به چین مصادف بود با انقلاب فرهنگی و ممنوعیت آموزش موسیقی کلاسیک در کشورش. او در این زمان هم دست از کار نکشید و آموخت. اپرای سنتی چین را به خوبی فراگرفت و بعدها یعنی هنگامی که انقلاب فرهنگی به پایان رسید، از آموزه هایش استفاده های فراوانی کرد.
“در آن زمان من در خانه ی اپرای ملی بودم و ما یک اجرا در بخش “شی جینگ شان” داشتیم. تعداد زیادی از کارگران همراه با خانواده های شان برای دیدن و شنیدن برنامه ی ما آمده بودند. گرچه متن اپرا به زبان چینی بود، اما در آن زمان مردم آشنایی چندانی با موسیقی کلاسیک غربی و به خصوص اپرا نداشتند و چنان از دیدن برنامه گیج شده بودند که من هم نمی توانستم برنامه را شروع کنم. بسیار ناراحت کننده بود و البته قدری طبیعی. زیرا مردم حداقل به مدت یک دهه از شنیدن چنین موسیقی ای محروم بودند. پس جای سرزنشی وجود نداشت. فقط از خودم می پرسیدم من برای تغییر این وضعیت چه کاری می توانم انجام دهم؟”
و از همین زمان تاکنون است که او قبل از هر کنسرت، حدود ۲۰ دقیقه برای شنوندگان سخنرانی می کند و مورد استقبال مردم زیادی واقع می شود که از شهرهای دور و نزدیک برای شنیدن توضیحات وی به محل کنسرت هایش سفر می کنند و بارها پیش آمده که کسی در زمان قبل از اجرا به محل نرسد و شب بعد با حضور مجدد در کنسرت، سعی می کند تا شنیدن سخنان ژنگ را از دست ندهد. اشتیاق مردم برای شنیدن این سخنرانی های کوتاه، ژنگ را بر آن داشت تا آگاهی نسبت به موسیقی کلاسیک را با زبان عامیانه بین مردم گسترش دهد.
او با دیدن رشد عمومی مردم نسبت به موسیقی کلاسیک مصرانه و پیگیرتر از پیش در این راه می کوشد و این موفقیت عمومی را به عنوان یکی از دستاوردهای حرفه ای خود می شناسد.
ژنگ که اولین رهبر ارکستر زن تاریخ چین است، در دنیا نیز به خوبی شناخته شده و بارها مورد تایید و ستایش رسانه های بین المللی قرار گرفته است. او در مدت ۶۰ سال فعالیت حرفه ای موسیقی ارکسترهای زیادی را رهبری و جوایز داخلی و خارجی بسیاری را از آن خود کرده. علاوه بر این وی سهم قابل توجهی در آشناسازی مردم کشورش با اپرا و موسیقی کلاسیک غربی دارد.